Chapter 4 — Conditionals

Dastur ba'zi holatlarda turli shartlarga qarab boshqacha harakat qilishi kerak. Bu bobda if, else, switch kabi shart operatorlarini o'rganamiz.

---

4.1 if / else

Simple Explanation

if — biror shart to'g'ri (true) bo'lsa, kod blokini ishga tushiradi.

Why Does It Exist?

Dastur har doim bir xil natija bermasligi kerak — foydalanuvchi kiritgan ma'lumot yoki holatga qarab boshqacha javob berishi kerak.

Real-Life Analogy

🚦 Svetofor: agar chiroq yashil bo'lsa — yuraverasiz, aks holda to'xtaysiz.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let age = 20;
02 
03if (age >= 18) {
04    console.log("Kirish ruxsat etilgan");
05} else {
06    console.log("Kirish taqiqlangan");
07}

How It Works

1. age >= 18 sharti tekshiriladi.
2. Agar true bo'lsa — if blok ichidagi kod ishga tushadi.
3. Agar false bo'lsa — else blok ishga tushadi.

4.2 else if

Simple Explanation

Bir nechta shartni ketma-ket tekshirish uchun ishlatiladi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let score = 75;
02 
03if (score >= 90) {
04    console.log("A");
05} else if (score >= 75) {
06    console.log("B");
07} else if (score >= 60) {
08    console.log("C");
09} else {
10    console.log("F");
11}

Explanation

Shartlar yuqoridan pastga qarab tekshiriladi. Birinchi true bo'lgan shart ishga tushadi, qolganlari e'tiborga olinmaydi.

⚠️ Common Mistake
Shartlarni noto'g'ri tartibda yozish xato natijaga olib kelishi mumkin.
❌ Yomon:

script.js
JavaScriptNusxalash
01if (score >= 60) { ... }
02else if (score >= 90) { ... } // Bu qatorga hech qachon yetib bo'lmaydi

4.3 switch

Simple Explanation

Bitta variable'ni bir nechta aniq qiymat bilan solishtirish kerak bo'lsa, switch ishlatiladi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let day = "Dushanba";
02 
03switch (day) {
04    case "Dushanba":
05        console.log("Hafta boshlandi");
06        break;
07    case "Juma":
08        console.log("Hafta oxiri yaqin");
09        break;
10    default:
11        console.log("Oddiy kun");
12}

How It Works

1. day qiymati har bir case bilan solishtiriladi.
2. Mos kelgan case ishga tushadi.
3. break keyingi case'larga o'tishni to'xtatadi.
4. Hech biri mos kelmasa — default ishga tushadi.

⚠️ Common Mistake
break yozishni unutish — bu eng ko'p uchraydigan switch xatosi. break bo'lmasa, keyingi case'lar ham ishga tushaveradi ("fall-through").

Jadval — if/else vs switch

4.4 Truthy va Falsy qiymatlar

Simple Explanation

JavaScript'da har bir qiymat shart tekshirilganda avtomatik true yoki falsega aylanadi.

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01if ("") {
02    console.log("Bu ishlamaydi");
03}
04 
05if ("salom") {
06    console.log("Bu ishlaydi"); // shu chiqadi
07}

💡 Key Idea
Bo'sh array [] va bo'sh object {} — ikkalasi ham truthy hisoblanadi, garchi "bo'sh" ko'rinsa ham.

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task:
Son musbat, manfiy yoki nolga tengligini aniqlaydigan kod yozing.
Required Concepts:

• if / else if / else

Hint:
Uchta holatni tekshiring: > 0, < 0, === 0.

---

🟡 Exercise 2 — Medium

Task:
Foydalanuvchidan hafta kunining raqamini (1-7) oling va switch yordamida kun nomini chiqaring.
Required Concepts:

• switch
• default case

Hint:
Noto'g'ri raqam kiritilsa, default orqali "Noto'g'ri kun" chiqsin.

---

🔴 Exercise 3 — Hard

Task:
Uchta parametr (username, password, age) asosida login tekshiruvchi funksiya yozing: username bo'sh bo'lmasligi, password kamida 6 belgidan iborat bo'lishi va age 18 dan katta bo'lishi kerak. Barcha shartlar true bo'lsagina "Ruxsat berildi" chiqsin.
Required Concepts:

• Logical operators
• if / else

Hint:
&& operatoridan foydalaning.

🔮 Predict the Output

script.js
JavaScriptNusxalash
01let value = "0";
02 
03if (value) {
04    console.log("Truthy");
05} else {
06    console.log("Falsy");
07}

🧠 Think first! Javobni ko'rishdan oldin kamida 30 soniya o'ylang.

<details> <summary>Answer</summary> "Truthy"

Why?
"0" — bu bo'sh bo'lmagan string, shuning uchun u truthy hisoblanadi. Faqat son sifatidagi 0 falsy bo'ladi, "0" string sifatida emas.

</details>

🐛 Debugging Challenge

Quyidagi kodda muammo bor:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let temperature = 25;
02 
03if (temperature > 30) {
04    console.log("Issiq");
05} else if (temperature > 20) {
06    console.log("Salqin");
07} else if (temperature > 25) {
08    console.log("Iliq");
09}

Your Task:

• Muammoni aniqlang.
• Nima uchun oxirgi else if hech qachon ishga tushmasligini tushuntiring.
• Kodni tuzating.

<details> <summary>Solution</summary> Muammo: Shartlar noto'g'ri tartibda yozilgan. temperature > 20 sharti temperature > 25dan oldin turgani uchun, 25 dan katta qiymatlar ham > 20 shartiga tushib qoladi va keyingi shartga yetib bormaydi.

Yechim: Shartlarni kattadan kichikka tartiblash kerak:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let temperature = 25;
02 
03if (temperature > 30) {
04    console.log("Issiq");
05} else if (temperature > 25) {
06    console.log("Iliq");
07} else if (temperature > 20) {
08    console.log("Salqin");
09}

</details>

📌 Chapter Summary

• if / else — asosiy shart tekshirish usuli.
• else if — bir nechta shartni ketma-ket tekshirish.
• switch — bitta qiymatni ko'p variant bilan solishtirish.
• Har bir qiymat truthy yoki falsy bo'lishi mumkin.

🎯 Key Takeaways

• Shartlarni har doim mantiqiy tartibda (kattadan kichikka yoki aksincha) yozing.
• switchda break yozishni unutmang.
• Falsy qiymatlar: false, 0, "", null, undefined, NaN.
• Bo'sh array va object — truthy hisoblanadi.
• Murakkab shartlar uchun if/else, oddiy solishtirish uchun switch afzal.

⚡ Quick Cheat Sheet

script.js
JavaScriptNusxalash
01if (shart) {
02    // kod
03} else if (boshqaShart) {
04    // kod
05} else {
06    // kod
07}
08 
09switch (qiymat) {
10    case 1:
11        // kod
12        break;
13    default:
14        // kod
15}

---