Chapter 3 — Operators

Operator — ikkita yoki undan ortiq qiymat ustida amal bajarish uchun ishlatiladigan belgi. Bu bobda barcha asosiy operator turlarini o'rganamiz.

---

3.1 Arithmetic Operators (Arifmetik)

Simple Explanation

Sonlar ustida matematik amal bajarish uchun ishlatiladi.

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let a = 10;
02let b = 3;
03 
04console.log(a + b); // 13
05console.log(a % b); // 1
06console.log(a ** b); // 1000

Explanation

% operatori bo'lishdan qolgan qoldiqni qaytaradi — bu juft/toq sonni tekshirishda ko'p ishlatiladi.

💡 Key Idea
a % 2 === 0 — son juft ekanini tekshirish usuli.

3.2 Assignment Operators

Simple Explanation

Variable'ga qiymat berish yoki mavjud qiymatni o'zgartirish uchun ishlatiladi.

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let score = 10;
02score += 5;
03 
04console.log(score); // 15

3.3 Comparison Operators

Simple Explanation

Ikki qiymatni solishtirish uchun ishlatiladi, natija har doim true yoki false.

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01console.log(5 == "5");  // true
02console.log(5 === "5"); // false

Explanation

== faqat qiymatni solishtiradi, === esa ham qiymat, ham data type'ni solishtiradi.

⚠️ Common Mistake
== ishlatish ko'pincha kutilmagan natijalarga olib keladi. Har doim === ishlatish tavsiya etiladi.
✅ Correct: if (age === 18)
❌ Wrong: if (age == 18)

3.4 Logical Operators

Simple Explanation

Bir nechta shartni birlashtirish uchun ishlatiladi.

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let age = 20;
02let hasID = true;
03 
04if (age >= 18 && hasID) {
05    console.log("Kirish mumkin");
06}

Explanation

&& operatori ikkala shart ham true bo'lsagina blok ichidagi kodni ishga tushiradi.

3.5 Ternary Operator

Simple Explanation

if...elsening qisqartirilgan shakli — bitta qatorda shart tekshirish.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let age = 20;
02 
03let status = age >= 18 ? "Katta" : "Kichik";
04 
05console.log(status); // "Katta"

How It Works

• age >= 18 — shart tekshiriladi.
• Agar true bo'lsa — "Katta" qaytariladi.
• Agar false bo'lsa — "Kichik" qaytariladi.

🔗 Connection
Ternary operator — bu Chapter 4'da o'rganiladigan if...elsening muqobil, qisqa shakli.

3.6 Nullish Coalescing (??) va Optional Chaining (?. )

Simple Explanation

• ?? — chap tomondagi qiymat null yoki undefined bo'lsa, o'ng tomondagi qiymatni qaytaradi.
• ?. — object ichidagi property mavjud bo'lmasa, xatolik bermasdan undefined qaytaradi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let username = null;
02console.log(username ?? "Mehmon"); // "Mehmon"
03 
04let user = {};
05console.log(user.profile?.name); // undefined (xatolik yo'q)

🔥 Important
Bu operatorlar zamonaviy JavaScript'da (ES2020+) juda ko'p ishlatiladi va kodni xavfsizroq qiladi.

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task:
Ikkita son (a va b) yarating va ularning yig'indisi, ayirmasi, ko'paytmasini konsolga chiqaring.
Required Concepts:

• Arithmetic operators

Hint:
+, -, * operatorlaridan foydalaning.

---

🟡 Exercise 2 — Medium

Task:
Foydalanuvchi yoshini tekshiruvchi kod yozing: agar yosh 18 dan katta yoki teng bo'lsa "Kattalar", aks holda "Bolalar" chiqsin. Buni ternary operator bilan yozing.
Required Concepts:

• Ternary operator
• Comparison operators

Hint:
shart ? "ha" : "yo'q" formatidan foydalaning.

---

🔴 Exercise 3 — Hard

Task:
Quyidagi to'rtta ifodaning natijasini oldindan ayting va sababini tushuntiring:

script.js
JavaScriptNusxalash
01console.log(0 == false);
02console.log(0 === false);
03console.log(null == undefined);
04console.log(null === undefined);

Required Concepts:

• == vs ===
• Type coercion

Hint:
== ba'zida avtomatik type conversion qiladi.

🔮 Predict the Output

script.js
JavaScriptNusxalash
01let x = "5";
02let y = 5;
03 
04console.log(x == y);
05console.log(x === y);

🧠 Think first! Javobni ko'rishdan oldin kamida 30 soniya o'ylang.

<details> <summary>Answer</summary> true false

Why?
== operatori qiymatni solishtirishdan oldin type'larni avtomatik moslashtiradi (type coercion), shuning uchun "5" == 5 → true. Lekin === type'ni ham solishtiradi, shuning uchun "5" === 5 → false.

</details>

🐛 Debugging Challenge

Quyidagi kodda muammo bor:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let price = 100;
02let discount = "10";
03 
04let finalPrice = price - discount;
05 
06console.log(finalPrice + " so'm chegirma");

Your Task:

• Kod nima natija berishini oldindan ayting.
• Muammo bormi yoki yo'qligini tekshiring.
• Kodni yaxshilang (agar kerak bo'lsa).

<details> <summary>Solution</summary> Tahlil: `-` operatori ikkala tomonni ham songa aylantiradi, shuning uchun `100 - "10"` → `90` bo'ladi va bu holatda xatolik yo'q. Lekin agar `+` operatori ishlatilganda edi, natija satr (string) bilan qo'shilib ketgan bo'lardi.

Yaxshilangan versiya (aniqlik uchun):

script.js
JavaScriptNusxalash
01let price = 100;
02let discount = Number("10");
03 
04let finalPrice = price - discount;
05 
06console.log(finalPrice + " so'm chegirma");

</details>

📌 Chapter Summary

• Arithmetic operators — matematik amallar uchun.
• Comparison operators — solishtirish uchun, === tavsiya etiladi.
• Logical operators — shartlarni birlashtirish uchun.
• Ternary operator — qisqa if...else.
• ?? va ?. — zamonaviy, xavfsiz operatorlar.

🎯 Key Takeaways

• Har doim === va !== ishlating, == va != emas.
• % operatori juft/toq sonlarni tekshirishda foydali.
• Ternary operator kodni qisqartiradi, lekin murakkab shartlarda oddiy if afzal.
• ?? faqat null/undefined uchun ishlaydi, 0 yoki "" uchun emas.
• ?. object ichidagi mavjud bo'lmagan property'da xatolikni oldini oladi.

⚡ Quick Cheat Sheet

script.js
JavaScriptNusxalash
01a + b     // qo'shish
02a % b     // qoldiq
03a === b   // qat'iy teng
04a && b    // VA
05a || b    // YOKI
06!a        // inkor
07a ? b : c // ternary
08a ?? b    // nullish coalescing
09a?.b      // optional chaining

---