Chapter 5 — Loops

Bir xil kodni bir necha marta takrorlash kerak bo'lganda loop (sikl) ishlatiladi. Bu bobda barcha asosiy loop turlarini o'rganamiz.

---

5.1 for loop

Simple Explanation

for — aniq necha marta takrorlanishi ma'lum bo'lgan holatlar uchun eng ko'p ishlatiladigan loop.

Why Does It Exist?

Agar 1 dan 100 gacha sonni chiqarish kerak bo'lsa, buni qo'lda 100 marta yozish o'rniga, loop orqali bir necha qatorda yechish mumkin.

Real-Life Analogy

🔁 Loop — bu konveyer liniyasi: bir xil ish har bir mahsulot uchun avtomatik takrorlanadi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01for (let i = 1; i <= 5; i++) {
02    console.log(i);
03}

How It Works

1. Initialization: let i = 1 — boshlang'ich qiymat.
2. Condition: i <= 5 — shart tekshiriladi, true bo'lsa loop davom etadi.
3. Body: console.log(i) — kod bajariladi.
4. Update: i++ — qiymat oshiriladi, keyin qaytadan 2-qadamga o'tiladi.

Diagram

code.text
TEXTNusxalash
01i = 1 → shart true → bajarish → i++
02   ↓
03i = 2 → shart true → bajarish → i++
04   ↓
05  ...
06   ↓
07i = 6 → shart false → loop to'xtaydi

5.2 while loop

Simple Explanation

while — shart true bo'lgan ekan, loop davom etadi. Necha marta takrorlanishi oldindan noma'lum bo'lganda ishlatiladi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let count = 0;
02 
03while (count < 3) {
04    console.log(count);
05    count++;
06}

⚠️ Common Mistake
count++ ni yozishni unutish — bu infinite loop (cheksiz sikl) ga olib keladi va dastur "osilib qoladi".

5.3 do...while loop

Simple Explanation

whilega o'xshaydi, lekin kod avval kamida bir marta bajariladi, keyin shart tekshiriladi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let num = 10;
02 
03do {
04    console.log(num);
05    num++;
06} while (num < 5);

Explanation

Shart (num < 5) noto'g'ri bo'lsa ham, kod bir marta ishga tushadi, chunki shart faqat blokdan keyin tekshiriladi.

💡 Key Idea
do...while — kamida bitta bajarilishni kafolatlaydigan yagona loop turi.

5.4 for...of loop

Simple Explanation

Array yoki boshqa iterable (masalan, string) elementlarini birma-bir aylanib chiqish uchun ishlatiladi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let fruits = ["olma", "banan", "uzum"];
02 
03for (let fruit of fruits) {
04    console.log(fruit);
05}

Explanation

for...of har bir elementning qiymatini to'g'ridan-to'g'ri beradi, index emas.

5.5 for...in loop

Simple Explanation

Object'ning barcha key (kalit)larini aylanib chiqish uchun ishlatiladi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let person = { name: "Ali", age: 25, city: "Toshkent" };
02 
03for (let key in person) {
04    console.log(key, person[key]);
05}

Jadval — for...of vs for...in

⚠️ Common Mistake
for...inni Array bilan ishlatish — bu ishlaydi, lekin tavsiya etilmaydi, chunki index'lar string sifatida qaytadi va tartib kafolatlanmaydi.

5.6 break va continue

Simple Explanation

• break — loopni butunlay to'xtatadi.
• continue — joriy iteratsiyani o'tkazib yuboradi, loop davom etadi.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01for (let i = 1; i <= 5; i++) {
02    if (i === 3) {
03        continue;
04    }
05    if (i === 5) {
06        break;
07    }
08    console.log(i);
09}
10// Natija: 1, 2, 4

How It Works

1. i === 3 bo'lganda continue ishga tushadi — console.log o'tkazib yuboriladi.
2. i === 5 bo'lganda break ishga tushadi — loop butunlay to'xtaydi.

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task:
for loop yordamida 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni konsolga chiqaring.
Required Concepts:

• for loop
  Hint:
  i <= 10 shartidan foydalaning.

---

🟡 Exercise 2 — Medium

Task:
Berilgan array ichidagi barcha sonlarning yig'indisini for...of yordamida hisoblang:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let numbers = [4, 8, 15, 16, 23, 42];

Required Concepts:

• for...of
• Accumulator variable
  Hint:
  Boshida sum = 0 deb variable yarating, har bir elementni unga qo'shib boring.

---

🔴 Exercise 3 — Hard

Task:
1 dan 50 gacha bo'lgan sonlar ichidan faqat 3 ga yoki 5 ga bo'linadiganlarini chiqaring, lekin 40 dan katta bo'lganda loopni to'xtating.
Required Concepts:

• for loop
• break
• Modulo operator
  Hint:
  num % 3 === 0 || num % 5 === 0 shartidan foydalaning.

🔮 Predict the Output

script.js
JavaScriptNusxalash
01for (let i = 0; i < 3; i++) {
02    if (i === 1) continue;
03    console.log(i);
04}

🧠 Think first! Javobni ko'rishdan oldin kamida 30 soniya o'ylang.

<details> <summary>Answer</summary> 0 2

Why?
i === 1 bo'lganda continue ishga tushib, o'sha iteratsiyadagi console.log bajarilmay o'tkazib yuboriladi, lekin loop davom etadi.

</details>

🐛 Debugging Challenge

Quyidagi kodda muammo bor:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let i = 0;
02 
03while (i < 5) {
04    console.log(i);
05}

Your Task:

• Muammoni aniqlang.
• Nima uchun bu xavfli ekanini tushuntiring.
• Kodni tuzating.

<details> <summary>Solution</summary> Muammo: `i` qiymati loop ichida hech qachon oshirilmayapti, shuning uchun shart doim `true` bo'lib qoladi — bu infinite loop.

Yechim:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let i = 0;
02 
03while (i < 5) {
04    console.log(i);
05    i++;
06}

</details>

📌 Chapter Summary

• for — aniq son marta takrorlash uchun.
• while — shartga asoslangan, noma'lum son marta takrorlash uchun.
• do...while — kamida bir marta bajarilishi kafolatlangan loop.
• for...of — array/string qiymatlari uchun.
• for...in — object kalitlari uchun.
• break — to'xtatadi, continue — o'tkazib yuboradi.

🎯 Key Takeaways

• Har doim loop ichida shart o'zgarishini ta'minlang — aks holda infinite loop yuzaga keladi.
• Array uchun for...of, object uchun for...in ishlating.
• do...while kamida bir marta ishlashi kerak bo'lganda foydali.
• break va continue — loop oqimini nazorat qilish uchun kuchli vositalar.
• Modern JavaScript'da array bilan ko'pincha map, forEach kabi metodlar for o'rniga ishlatiladi (Chapter 15'da o'rganiladi).

⚡ Quick Cheat Sheet

script.js
JavaScriptNusxalash
01for (let i = 0; i < n; i++) { }
02 
03while (shart) { }
04 
05do { } while (shart);
06 
07for (let item of array) { }
08 
09for (let key in object) { }
10 
11break;    // to'xtatish
12continue; // o'tkazib yuborish

---