Chapter 9 — Strings

String — matn ma'lumotini ifodalaydigan data type. Bu bobda string yaratish, birlashtirish va uning eng ko'p ishlatiladigan metodlarini o'rganamiz.

---

9.1 String nima?

Simple Explanation

String — qo'shtirnoq (", ') yoki backtick (`) ichiga olingan matn.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let name1 = "Ali";
02let name2 = 'Vali';
03let name3 = `Karim`;

💡 Key Idea
Uchala usul ham string yaratadi, lekin backtick (`) qo'shimcha imkoniyat — template literalni beradi.

9.2 Template Literals

Simple Explanation

Backtick yordamida string ichiga variable va ifodalarni to'g'ridan-to'g'ri joylashtirish mumkin.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let name = "Ali";
02let age = 25;
03 
04let message = `Salom, mening ismim ${name} va men ${age} yoshdaman.`;
05console.log(message);

Jadval — String qo'shish usullari

🔥 Important
Template literal ko'p qatorli string yaratishga ham imkon beradi:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let text = `Birinchi qator
02Ikkinchi qator`;

9.3 String uzunligi va belgilarga murojaat

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let word = "JavaScript";
02 
03console.log(word.length);  // 10
04console.log(word[0]);      // "J"
05console.log(word.at(-1));  // "t" (oxirgi belgi)

💡 Key Idea
.at(-1) — zamonaviy usul, oxirgi belgiga to'g'ridan-to'g'ri murojaat qilish uchun ishlatiladi.

9.4 String metodlari — o'zgartirish

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let text = "  Salom Dunyo  ";
02 
03console.log(text.trim());          // "Salom Dunyo"
04console.log(text.toUpperCase());   // "  SALOM DUNYO  "

9.5 String metodlari — qidirish

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let email = "user@example.com";
02 
03console.log(email.includes("@"));        // true
04console.log(email.endsWith(".com"));     // true
05console.log(email.indexOf("@"));         // 4

9.6 String metodlari — bo'laklash

Jadval

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let sentence = "JavaScript ajoyib til";
02 
03console.log(sentence.slice(0, 10));       // "JavaScript"
04console.log(sentence.split(" "));         // ["JavaScript", "ajoyib", "til"]

Explanation

split(" ") — stringni bo'sh joy bo'yicha alohida so'zlarga bo'lib, array qilib qaytaradi.

🔗 Connection
split() natijasi array bo'lgani uchun, Chapter 7'da o'rgangan barcha array metodlarini unga qo'llash mumkin.

9.7 String immutability (o'zgarmaslik)

Simple Explanation

String'lar JavaScript'da immutable (o'zgarmas) — ya'ni mavjud stringni to'g'ridan-to'g'ri o'zgartirib bo'lmaydi, faqat yangisini yaratish mumkin.

Example

script.js
JavaScriptNusxalash
01let word = "salom";
02word[0] = "S";
03 
04console.log(word); // "salom" — o'zgarmadi

⚠️ Common Mistake
Stringni array kabi index orqali o'zgartirishga urinish — bu hech qanday xatolik bermaydi, lekin shunchaki ishlamaydi.
To'g'ri yechim:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let word = "salom";
02word = "S" + word.slice(1);
03 
04console.log(word); // "Salom"

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task:
Foydalanuvchi ismini oling va uni katta harflarga o'tkazib chiqaring.
Required Concepts:

• toUpperCase()
  Hint:
  name.toUpperCase() ishlating.

---

🟡 Exercise 2 — Medium

Task:
Berilgan gapdagi so'zlar sonini hisoblang:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let sentence = "JavaScript o'rganish juda qiziqarli";

Required Concepts:

• split()
• length
  Hint:
  sentence.split(" ").length dan foydalaning.

---

🔴 Exercise 3 — Hard

Task:
Berilgan stringning palindrom (old va orqadan bir xil o'qiladigan) ekanligini tekshiradigan function yozing.

script.js
JavaScriptNusxalash
01isPalindrome("dod");  // true
02isPalindrome("olma"); // false

Required Concepts:

• split()
• reverse() (array metodi)
• join()
  Hint:
  Stringni array'ga aylantiring, reverse() qiling, keyin qayta stringga qaytarib solishtiring.

🔮 Predict the Output

script.js
JavaScriptNusxalash
01let str = "Salom";
02 
03console.log(str.length);
04console.log(str[10]);

🧠 Think first! Javobni ko'rishdan oldin kamida 30 soniya o'ylang.

<details> <summary>Answer</summary> 5 undefined

Why?
str.length — "Salom" 5 ta belgidan iborat. str[10] — bunday index mavjud emas, shuning uchun JavaScript xatolik bermasdan undefined qaytaradi.

</details>

🐛 Debugging Challenge

Quyidagi kodda muammo bor:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let firstName = "Ali";
02let lastName = "Valiyev";
03 
04let fullName = firstName + lastName;
05 
06console.log(fullName); // "AliValiyev" kutilmagan

Your Task:

• Muammoni aniqlang.
• Kodni tuzating.

<details> <summary>Solution</summary> Muammo: Ikki string orasida bo'shliq yo'q, shuning uchun ular yopishib qoladi.

Yechim:

script.js
JavaScriptNusxalash
01let fullName = firstName + " " + lastName;
02// yoki template literal bilan:
03let fullName2 = `${firstName} ${lastName}`;
04 
05console.log(fullName); // "Ali Valiyev"

</details>

📌 Chapter Summary

• String — matn ma'lumoti, ", ' yoki ` bilan yoziladi.
• Template literal (`) variable va ifodalarni to'g'ridan-to'g'ri joylashtirishga imkon beradi.
• Ko'p foydali metodlar: toUpperCase, trim, includes, slice, split.
• Stringlar immutable — o'zgartirib bo'lmaydi, faqat yangisi yaratiladi.

🎯 Key Takeaways

• Template literal zamonaviy kodda + operatoridan ko'ra afzalroq.
• split() stringni array'ga aylantiradi.
• String immutable, index orqali to'g'ridan-to'g'ri o'zgartirib bo'lmaydi.
• includes, startsWith, endsWith — qidirishning qulay usullari.
• .at(-1) oxirgi belgini olishning zamonaviy usuli.

⚡ Quick Cheat Sheet

script.js
JavaScriptNusxalash
01let str = "Salom Dunyo";
02 
03str.length;             // uzunlik
04str.toUpperCase();      // katta harf
05str.toLowerCase();      // kichik harf
06str.trim();             // bo'shliqni olib tashlash
07str.includes("Dunyo");  // qidirish
08str.slice(0, 5);        // bo'lak olish
09str.split(" ");         // array'ga aylantirish
10`${variable}`;          // template literal

---