Chapter 20 — Tool-Use Prompting Asoslari

Model o'z bilimidan tashqariga chiqib, tashqi vositalar (kalkulyator, qidiruv tizimi, baza) bilan ishlashi kerak bo'lganda, tool-use (vosita ishlatish) prompting asoslarini bilish zarur. Bu bob 14-bobdagi function calling asoslarini kengaytiradi.

---

Simple Explanation

Tool-use prompting — modelga qaysi vositalar (tools) mavjudligini, ularning nima qilishini va qachon ishlatish kerakligini tushuntiruvchi promptlash uslubi. Model bu ma'lumot asosida foydalanuvchi so'roviga javob berish uchun to'g'ri vositani tanlab, ishlatishga "qaror qiladi".

Kattalashtirish

Why Does It Exist?

Ba'zi vazifalar model o'zining ichki bilimidan bajara olmaydi — masalan, aniq matematik hisob-kitoblar (model ba'zan oddiy arifmetikada ham xato qilishi mumkin), real vaqtdagi ma'lumot yoki tashqi tizimga yozish. Tool-use modelga bunday vazifalarni ishonchli, aniq vositalar orqali bajarish imkonini beradi, o'z "xotirasiga" tayanmasdan.

Example

code.text
TEXTNusxalash
01Sizda quyidagi vosita mavjud: calculator(expression: string) — matematik ifodani hisoblab beradi.
02 
03Foydalanuvchi so'rovi: "847 ta mahsulotni 23 ta do'konga teng taqsimlasam, har biriga nechtadan tegadi va nechtasi ortib qoladi?"

Natija tavsifi: Model bu vazifani o'zi "aqlida" hisoblashga urinish o'rniga (bu xato qilish ehtimoli yuqori), calculator("847 / 23") vositasini chaqiradi, aniq natijani (36, qoldiq 19) oladi va shu asosda foydalanuvchiga to'g'ri javob beradi.

⚠️ Common Mistake: Vosita mavjud bo'lsa ham, promptda "qachon vositadan foydalanish kerakligi" haqida aniq ko'rsatma bermaslik. Bunda model ba'zan oddiy hisob-kitoblarni ham "aqlida" qilishga urinishi mumkin, garchi aniq vosita mavjud bo'lsa ham — bu esa xato ehtimolini oshiradi.

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task: get_weather(city: string) va translate(text: string, target_language: string) nomli ikkita vosita mavjud deb faraz qilib, "Parijda ob-havo qanday, javobni fransuz tiliga tarjima qil" so'roviga model qaysi vositalarni qanday ketma-ketlikda chaqirishi kerakligini tavsiflang.

🟡 Exercise 2 — Medium

Task: Uch xil vosita (search_product, check_price, add_to_cart) uchun aniq nom, tavsif va parametr ta'riflarini yozing, so'ng "Men noutbuk qidiryapman va narxini bilmoqchiman" so'roviga qanday javob berilishi kutilishini tavsiflang.

🔴 Exercise 3 — Hard

Task: Murakkab sayohat rejalashtirish vazifasi uchun (search_flights, search_hotels, get_weather, calculator) to'rt xil vosita ta'riflarini yozing va "Men 5 kunlik Istanbulga sayohat rejalashtiryapman, byudjetim 500 dollar" so'roviga model qanday vositalarni qanday ketma-ketlikda va nima uchun ishlatishi kerakligini asoslab tushuntiring.

🐛 Prompt Debugging Challenge

code.text
TEXTNusxalash
01Vosita: search(query) — internetdan qidirish.
02 
03Foydalanuvchi: "23 ni 7 ga bo'lganda nima chiqadi?"

Your Task: Bu holatda model qanday muammoga duch kelishi mumkin — tushuntiring va tuzating.

<details> <summary>Solution</summary> Muammo: Faqat "search" vositasi mavjud, matematik hisob-kitob uchun mos vosita yo'q. Model bu holda yoki noto'g'ri ravishda "search" vositasidan foydalanishga urinishi (bu mantiqsiz), yoki o'zi "aqlida" hisoblashga majbur bo'ladi, bu esa xato ehtimolini oshiradi.

Tuzatilgan variant: Matematik vazifalar uchun mos vosita qo'shish kerak:

code.text
TEXTNusxalash
01Vositalar:
021. search(query) — internetdan qidirish uchun.
032. calculator(expression) — matematik hisob-kitoblar uchun.
04 
05Foydalanuvchi: "23 ni 7 ga bo'lganda nima chiqadi?"

Endi model to'g'ri vosita (calculator) mavjudligini ko'rib, uni to'g'ri ishlatadi.

</details>

📌 Chapter Summary

Tool-use prompting modelga mavjud vositalarni, ularning vazifasini va qachon ishlatish kerakligini aniq tushuntirish orqali, model o'z bilimidan tashqariga chiqib, aniq va ishonchli vositalar yordamida vazifalarni bajarish imkonini beradi. Aniq nom, tavsif va parametr ma'lumoti to'g'ri vosita tanlovini ta'minlaydi.

🎯 Key Takeaways

• Tool-use — modelga mavjud vositalar va ularning ishlatilish holatlarini tushuntirish.
• Aniq matematik hisob-kitoblar uchun kalkulyator kabi vosita ishlatish xatoni kamaytiradi.
• Har bir vosita nom, tavsif va parametr ma'lumotiga ega bo'lishi kerak.
• O'xshash vositalarni aniq farqlantirish noto'g'ri tanlovning oldini oladi.

⚡ Quick Cheat Sheet

• Har bir vosita uchun: "Nom(parametrlar) — nima qiladi, qachon ishlatiladi."
• Vazifaga mos vosita yo'qmi? — modelga bu holatda nima qilish kerakligini ko'rsat.
• Bir nechta vosita bo'lsa — ularni qachon, qanday ketma-ketlikda ishlatish kerakligini tushuntir.
• Aniq hisob-kitob kerakmi? — modelning o'ziga emas, vositaga ishon.