Chapter 14 — Structured Output va Function Calling Asoslari

Zamonaviy AI API'lar shunchaki matn qaytarish bilan cheklanmaydi — ular tashqi funksiyalarni "chaqirish" (function calling / tool use) va qat'iy sxemaga rioya qiluvchi strukturalangan chiqish (structured output) imkoniyatlarini taqdim etadi. Bu bobda bu tushunchalarning asoslari ko'rib chiqiladi.

---

Simple Explanation

Function calling (tool use) — modelga bir nechta "funksiya" ta'riflarini (nomi, parametrlari) berish, model esa foydalanuvchi so'roviga javob berish uchun qaysi funksiyani, qanday parametrlar bilan chaqirish kerakligini aniqlab beradi. Model funksiyani o'zi bajarmaydi — u faqat qaysi funksiya va qanday argumentlar kerakligini ko'rsatadi, dastur esa uni chaqiradi.

Kattalashtirish

Why Does It Exist?

Model o'zi real vaqtdagi ma'lumotlarga (masalan, ob-havo, valyuta kursi) yoki tashqi tizimlarga (masalan, bazaga yozish) to'g'ridan-to'g'ri kira olmaydi. Function calling modelga "qaysi tashqi vositadan, qanday parametr bilan foydalanish kerak"ligini aniqlash imkonini beradi, dastur esa haqiqiy amalni bajaradi.

Example

code.text
TEXTNusxalash
01Sizda quyidagi funksiya mavjud: get_weather(city: string) — berilgan shahar uchun joriy ob-havoni qaytaradi.
02 
03Foydalanuvchi so'rovi: "Toshkentda bugun sovuqmi?"

Natija tavsifi: Model to'g'ridan-to'g'ri ob-havo haqida (o'zi bilmagan) taxminiy javob berish o'rniga, get_weather(city="Toshkent") funksiyasini chaqirish kerakligini aniqlab beradi. Dastur bu funksiyani bajaradi, natijani modelga qaytaradi, model esa haqiqiy ma'lumot asosida yakuniy javob shakllantiradi.

⚠️ Common Mistake: Function calling imkoniyati mavjud bo'lgan holatda ham, modeldan real vaqtdagi yoki tashqi ma'lumotni "o'zidan" so'rash (masalan, funksiyasiz to'g'ridan-to'g'ri "bugungi valyuta kursi qancha?" deb so'rash). Bunda model eskirgan yoki noto'g'ri (hallyutsinatsiya qilingan) ma'lumot berishi mumkin.

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task: "get_currency_rate(from: string, to: string)" nomli funksiya mavjud deb faraz qilib, "1 dollar necha so'm turadi?" savoliga model qanday funksiya chaqiruvini aniqlab berishi kerakligini tavsiflang.

🟡 Exercise 2 — Medium

Task: Mahsulot tasnifi uchun structured output sxemasi yozing (JSON Schema uslubida), unda "toifa" maydoni faqat oldindan belgilangan enum qiymatlaridan biri bo'lishi shart bo'lsin.

🔴 Exercise 3 — Hard

Task: Bir nechta funksiya (masalan, search_product, check_stock, create_order) mavjud bo'lgan sharoitda, "Men noutbuk sotib olmoqchiman, avval mavjudligini tekshiring" degan foydalanuvchi so'roviga model qanday ketma-ketlikda funksiyalarni chaqirishi kerakligini tavsiflang.

🐛 Prompt Debugging Challenge

code.text
TEXTNusxalash
01Bugungi AQSH dollari kursini ayt.

Your Task: Function calling imkoniyati mavjud bo'lgan tizimda bu so'rov nega muammoli bo'lishi mumkin — tushuntiring va yaxshiroq yondashuvni taklif qiling.

<details> <summary>Solution</summary> Muammo: Agar tizimda valyuta kursini olish uchun maxsus funksiya mavjud bo'lsa-yu, lekin foydalanuvchi yoki dastur promptni shunchaki oddiy savol sifatida yuborsa va modelga funksiyadan foydalanish zarurligi aniq ko'rsatilmasa, model o'zining (eskirgan yoki noto'g'ri bo'lishi mumkin) bilimidan foydalanib taxminiy javob berishi mumkin.

Tuzatilgan yondashuv: Tizim darajasida modelga mavjud funksiyalar (masalan, get_currency_rate) haqida ma'lumot berilishi va real vaqtdagi ma'lumot kerak bo'lganda funksiyadan foydalanish kerakligi system promptda yoki funksiya ta'riflarida aniq ko'rsatilishi kerak. Shunda model "Bugungi AQSH dollari kursini ayt" so'roviga javoban o'zi taxmin qilish o'rniga get_currency_rate funksiyasini chaqiradi.

</details>

📌 Chapter Summary

Function calling modelga tashqi funksiyalarni "chaqirish" (aslida — qaysi funksiya va parametr kerakligini aniqlash) imkonini beradi, bu esa real vaqtdagi ma'lumot yoki tashqi tizimlar bilan ishlashda zarur. Structured output esa API darajasida modelni qat'iy sxemaga rioya qilishga majburlaydi, bu oddiy promptdagi JSON so'rovidan ancha ishonchliroq.

🎯 Key Takeaways

• Function calling — model funksiyani bajarmaydi, faqat qaysi funksiya va parametr kerakligini aniqlaydi.
• Real vaqtdagi yoki tashqi ma'lumot kerak bo'lganda function calling zarur.
• Structured output API darajasida sxemaga rioya qilishni texnik jihatdan kafolatlaydi.
• Enum kabi cheklovlar noto'g'ri yoki kutilmagan qiymatlarning oldini oladi.

⚡ Quick Cheat Sheet

• Real vaqtdagi ma'lumot kerakmi? → function calling ishlat, modelning o'z bilimiga tayanma.
• Qat'iy formatga 100% amal qilish kerakmi? → structured output (agar mavjud bo'lsa) ishlat.
• Cheklangan variantlar bormi? → sxemada "enum" dan foydalan.
• Ko'p funksiya bo'lsa — model mantiqiy ketma-ketlikni o'zi aniqlashi kerakligini yodda tut.