Chapter 27 — Ma'lumotlarni Tahlil Qilish uchun Prompting

Model matnli yoki jadval ko'rinishidagi ma'lumotlarni tahlil qilib, tendensiyalarni aniqlash va xulosalar chiqarishda kuchli yordamchi bo'lishi mumkin. Bu bobda ma'lumot tahlili uchun promptlash tamoyillari ko'rib chiqiladi.

---

Simple Explanation

Ma'lumotlarni tahlil qilish uchun prompting — modelga xom ma'lumotni (jadval, ro'yxat, statistika) taqdim etib, undan aniq savollarga javob olish, tendensiyalarni aniqlash yoki xulosalar chiqarishni so'rash. Bu, ayniqsa, 13-bobdagi strukturalangan format va 7-bobdagi CoT tamoyillarini birlashtiradi.

Kattalashtirish

Why Does It Exist?

Ko'p tashkilotlarda ma'lumot mavjud, lekin uni tez va tushunarli tarzda tahlil qilish uchun vaqt yoki mutaxassis yetishmaydi. Model tuzilgan ma'lumotni tezda skanerlash, naqshlarni topish va tushunarli til bilan xulosa berishga yordam berishi mumkin — lekin buning uchun ma'lumot va savol aniq berilishi kerak.

Example

code.text
TEXTNusxalash
01Quyidagi oylik savdo ma'lumotlari:
02Yanvar: 45 000 000 so'm
03Fevral: 52 000 000 so'm
04Mart: 38 000 000 so'm
05Aprel: 61 000 000 so'm
06 
07Savol: Qaysi oyda eng katta o'sish yoki tushish kuzatildi va bu nima bilan bog'liq bo'lishi mumkin? Faqat berilgan raqamlar asosida tahlil qil, tashqi sabablarni taxmin qilma.

Natija tavsifi: Model raqamlarni solishtirib, Mart oyida sezilarli tushish (Fevraldan 14 000 000 so'mga kam) va Aprelda kuchli o'sish (Martdan 23 000 000 so'mga ko'p) borligini aniq ko'rsatadi — "tashqi sabablarni taxmin qilma" ko'rsatmasi tufayli, model bu o'zgarishlarning sababini o'zidan o'ylab topib izohlamaydi, faqat raqamli faktni bildiradi.

⚠️ Common Mistake: Modelga xom raqamlarni berib, "nima uchun bunday bo'lgan" deb so'rash, lekin bu haqda hech qanday qo'shimcha kontekst (masalan, bozor sharoiti, marketing kampaniyalari) bermaslik. Bunda model sabab-natija haqida faktik asossiz taxmin (hallyutsinatsiya, 24-bob) qilishi mumkin — agar sabab noma'lum bo'lsa, model buni ochiq aytishi kerakligini ko'rsatish muhim.

📝 Practice Exercises

🟢 Exercise 1 — Easy

Task: 5 ta mahsulotning savdo sonlari ro'yxatidan eng ko'p va eng kam sotilgan mahsulotni aniqlovchi, aniq va sodda prompt yozing.

🟡 Exercise 2 — Medium

Task: Uch oylik xarajatlar ma'lumotini berib, har bir oy uchun eng ko'p xarajat qilingan toifani aniqlovchi va umumiy tendensiyani (o'sish/tushish) tavsiflovchi prompt yozing, "faqat berilgan ma'lumot asosida" ko'rsatmasi bilan.

🔴 Exercise 3 — Hard

Task: Yillik moliyaviy hisobot ma'lumotlaridan bir nechta aniq savol (o'rtacha oylik daromad, eng yuqori/past oy, umumiy o'sish foizi) so'rovchi, har biri uchun CoT (bosqichma-bosqich hisoblash) talab qiluvchi to'liq prompt tuzing.

🐛 Prompt Debugging Challenge

code.text
TEXTNusxalash
01Bu savdo ma'lumotlarini tahlil qil va nega pasayish bo'lganini tushuntir: Yanvar 50mln, Fevral 30mln.

Your Task: Bu prompt nega xavfli (hallyutsinatsiya nuqtai nazaridan) — tushuntiring va tuzating.

<details> <summary>Solution</summary> Muammo: Promptda faqat ikkita raqam berilgan, lekin pasayish sababi haqida hech qanday qo'shimcha kontekst (bozor holati, mavsumiylik, marketing o'zgarishlari) yo'q. "Nega pasayish bo'lganini tushuntir" so'rovi modelni sababni "o'ylab topishga" undashi mumkin, bu esa hallyutsinatsiyaga olib keladi.

Tuzatilgan variant:

code.text
TEXTNusxalash
01Savdo ma'lumotlari: Yanvar 50 mln so'm, Fevral 30 mln so'm.
02 
03Savol: Bu ikki oy orasidagi farq foiz jihatidan qancha? Faqat raqamlarga asoslanib hisobla. Pasayishning aniq sababi haqida ma'lumot berilmagan, shuning uchun sabab haqida taxmin qilma — faqat raqamli farqni ko'rsat.

</details>

📌 Chapter Summary

Ma'lumotlarni tahlil qilish uchun prompting aniq savollar, "faqat berilgan ma'lumot asosida" kabi ko'rsatmalar va murakkab hisob-kitoblar uchun CoT yoki tashqi vositalardan foydalanishni talab qiladi. Bu modelning ishonchli, tekshirilishi mumkin bo'lgan tahliliy xulosalar berishini ta'minlaydi.

🎯 Key Takeaways

• Ma'lumot tahlili uchun aniq, alohida savollar berish tavsiya etiladi.
• "Faqat berilgan ma'lumot asosida" ko'rsatmasi hallyutsinatsiyaning oldini oladi.
• Murakkab hisob-kitoblarda CoT yoki tashqi vositalar aniqlikni oshiradi.
• Sabab-natija haqida yetarli kontekst bo'lmasa, model buni aniq bildirishi kerak.

⚡ Quick Cheat Sheet

• Ma'lumotni aniq, tuzilgan formatda taqdim et (jadval, ro'yxat).
• "Faqat berilgan ma'lumot asosida javob ber, taxmin qilma" — asosiy himoya.
• Murakkab hisob-kitob? — "bosqichma-bosqich hisobla" (CoT) so'ra.
• Muhim natijalarni mustaqil vosita bilan tekshir.